Zasilanie awaryjne ze stacją zasilania: co potrafi – a czego nie

Awarie zasilania są w Niemczech rzadkie i zwykle krótkie. Mimo to kilkugodzinna przerwa może być nieprzyjemna: lodówka się rozmraża, internet przestaje działać, ogrzewanie gazowe wysiada, bo jego sterowanie i pompa potrzebują prądu. Stacja zasilania pozwala przetrwać takie sytuacje wybranym urządzeniom. W przeciwieństwie do agregatu benzynowego można jej też używać w pomieszczeniach, jest cicha i od razu gotowa do pracy.

Ważne są właściwe oczekiwania: stacja zasilania zasila pojedyncze urządzenia, a nie całe mieszkanie. Kuchenki elektryczne, przepływowe podgrzewacze wody, pompy ciepła czy termowentylatory potrzebują tyle mocy i energii, że nawet duże urządzenia szybko się rozładują.

Czas pracy oszacuj tak: pojemność w Wh × ok. 0,85 ÷ zużycie w W = czas pracy w godzinach. Współczynnik 0,85 uwzględnia straty falownika i resztkową pojemność, której nie da się do końca wykorzystać. Dla urządzeń zasilanych przez USB albo 12 V współczynnik jest nieco lepszy.

Lodówki nie pracują bez przerwy, tylko cyklicznie. Nowoczesna lodówka z rocznym zużyciem ok. 150 kWh potrzebuje średnio nieco ponad 400 Wh dziennie, czyli średnio ok. 17 W – ale przy starcie sprężarki na chwilę kilkaset watów. Moc szczytowa stacji musi to pokryć.

W internecie krążą instrukcje, jak przez kabel z dwiema wtyczkami podłączyć stację zasilania do gniazdka ściennego, żeby zasilać cały dom. Grozi to śmiercią i jest zabronione. Bolce wolnej wtyczki są pod napięciem, a jeśli sieć wróci albo nie zostanie czysto odłączona, grozi uszkodzenie, pożar i zagrożenie dla monterów sieci.

Jeśli w sytuacji awaryjnej chcesz zasilać obwody domowe – np. ogrzewanie – są dopuszczone rozwiązania: przełącznik albo specjalne gniazdo zasilające z odłączeniem od sieci, zainstalowane przez wykwalifikowanego elektryka. Niektórzy producenci stacji zasilania oferują odpowiednie skrzynki przełączające; także je trzeba zainstalować fachowo.

Wiele stacji zasilania może stale pozostawać między gniazdkiem a urządzeniem. W normalnej pracy prąd jest przepuszczany; przy awarii urządzenie w ciągu milisekund przełącza się na akumulator. Dzięki temu router, akwarium czy zamrażarka skrzyniowa prawie nie zauważają awarii. Sprawdź podany czas przełączenia i czy producent wspiera ciągłą pracę. Niektóre modele oferują limit ładowania, żeby akumulator nie był stale trzymany na 100% – to oszczędza ogniwa.

Jeśli awaria trwa dłużej niż wystarcza pojemność akumulatora, potrzebujesz możliwości doładowania. Najwygodniejsze są składane panele solarne: w słoneczny dzień 200–400 W mocy paneli daje ok. 1–2 kWh – wystarczy, by przez kolejny dzień zasilać lodówkę i router. Zimą i przy zachmurzeniu to znacznie mniej. Alternatywnie stacja może ładować się w samochodzie podczas jazdy, choć powoli.

Wystarczy kilka kroków, by być przygotowanym na sytuację awaryjną:

Założenia: lodówka 400 Wh dziennie, zamrażarka skrzyniowa 500 Wh dziennie, router i modem 15 W przez 24 godziny (360 Wh), oświetlenie i ładowanie telefonu 150 Wh, sterowanie ogrzewaniem z pompą obiegową 80 W przez 16 godzin (1280 Wh, tylko z fachowym przyłączem). Razem to ok. 2700 Wh. Ze stratami przetwarzania zaplanuj ok. 3100 Wh.

Stacja 3 kWh albo urządzenie 2 kWh plus panel solarny pokryje więc ten dzień. Jeśli pominiesz ogrzewanie – np. latem – wystarczy 1,5 kWh. Ten przykład pokazuje, dlaczego lista urządzeń jest tak ważna: ogrzewanie odpowiada za prawie połowę zapotrzebowania.

Podstawowe zasady dla akumulatorów litowych obowiązują także w sytuacji awaryjnej. Postaw stację na stabilnym, niepalnym podłożu, nie zasłaniaj otworów wentylacyjnych i nie używaj jej tuż przy grzejnikach czy piecach. Używaj tylko przedłużaczy i rozgałęźników o odpowiednim przekroju przewodu, a bębny z kablem rozwijaj całkowicie, żeby się nie nagrzewały.

Zwłaszcza przy dłuższych awariach opłaca się ustalić priorytety odbiorników: najpierw lodówki i komunikacja, potem wygoda. Wyłączaj wyjście 230 V, gdy nie jest potrzebne, a telefony ładuj bezpośrednio przez USB. Wtedy wyciśniesz maksimum z każdej watogodziny.

Agregat benzynowy daje dużo mocy przez długi czas, dopóki jest paliwo. Wolno go jednak używać tylko na zewnątrz, jest głośny i wymaga konserwacji i zapasu paliwa. Stacja zasilania jest cicha, bezemisyjna, mało wymagająca i od razu gotowa do pracy, ale ograniczona ilością zgromadzonej energii. Dla większości gospodarstw domowych w Niemczech, gdzie awarie są rzadkie i krótkie, stacja zasilania – ewentualnie z panelem solarnym – jest praktyczniejszym rozwiązaniem. Jeśli mieszkasz na wsi i chcesz zabezpieczyć się przed dłuższymi awariami, połącz oba albo zaplanuj z wykwalifikowaną firmą rozwiązanie instalowane na stałe.

Najważniejsze przygotowanie kosztuje niewiele: zmierz zużycie swoich najważniejszych urządzeń miernikiem energii do gniazdka przez co najmniej 24 godziny. Wtedy znasz faktyczne dzienne zapotrzebowanie lodówki i zamrażarki, zamiast polegać na tabliczkach znamionowych. Zanotuj też szczyty rozruchowe, jeśli miernik je pokazuje. Z tymi wartościami dobierzesz stację celowo i będziesz dokładnie wiedzieć, na jak długo wystarczy rezerwa w sytuacji awaryjnej.

Pomyśl też o urządzeniach, których na co dzień prawie nie zauważasz: sterowaniu ogrzewaniem, przepompowni ścieków w piwnicy, akwarium albo urządzeniach medycznych. W przypadku urządzeń podtrzymujących życie, jak respiratory czy koncentratory tlenu, ustal z lekarzem albo producentem, jakie rozwiązanie zasilania awaryjnego jest odpowiednie – stacja zasilania może tu być uzupełnieniem, ale nie zastępuje właściwie uzgodnionego zabezpieczenia. Dla wszystkich innych urządzeń: im dokładniej znasz zapotrzebowanie, tym mniejsza i tańsza może być stacja. Powtórz pomiar zimą, bo lodówki i pompy ogrzewania zachowują się różnie w zależności od pory roku.